حسابرسی
انواع حسابرسي
صاحبنظران تقسيم بندي هاي مختلفي از انواع حسابرسي ارائه كرده اند. به عنوان مثال آقاي آرنز(arens) در كتاب نگرش جامعي بر حسابرسي، حسابرسي را به 3 نوع عملياتي، مالي و رعايت تقسيم بندي كرده است.
تقسيم بندي ديگري نيز در اين رابطه وجود دارد كه يكي در اين جا ذكر مي شود:
- انواع حسابرسي از نظر تابعيت سازماني:
حسابرسي مستقل: اين نوع حسابرسي توسط افرادي مستقل از شركت صورت مي پذيرد كه كاركنان واحد مورد رسيدگي نمي باشند و انتخاب آنها به عهده واحد مورد رسيدگي نيست.
- حسابرسي داخلي: معمولاً اين نوع حسابرسي در مؤسسات بزرگ مشاهده مي شود. حسابرسان داخلي در اركان مؤسسات مورد حسابرسي هستند و در چارت سازماني مؤسسه جايي براي آنان در نظر گرفته شده و حدود وظايف و اختيارات آنان روشن شده است.
هدف اصلي حسابرسي داخلي، ارزيابي نحوه انجام وظايف محول بر واحدهاي مختلف مؤسسه است. كاركنان حسابرسي داخلي معمولاً زير نظر مدير عامل يا مقام ارشد ديگري مي باشند. اين موقعيت بالا در ساختار سازماني مؤسسه، اطمينان مي دهد كه حسابرسان داخلي به اكثر واحدهاي مؤسسه دسترسي داشته باشند. لازم است حسابرسان داخلي مستقل از رؤساي قسمتها و مديراني باشند كه كار آنان را حسابرسي مي كنند.
- انواع حسابرسي از نظر دليل ارجاع كار:
حسابرسي الزامي: مانند حسابرسي شركت هاي سهامي عام مطابق مقررات بورس اوراق بهادار تهران.
حسابرسي اختياري: در چنين حالتي انجام حسابرسي يك كنترل اختياري است و مي تواند توسط صاحبان سهام مورد درخواست واقع نشود.
- انواع حسابرسي از نظر نوع رسيدگي:
- حسابرسي صورت هاي مالي: عبارت است از اظهار نظر تخصصي نسبت به مطلوبيت صورت هاي مالي در چارچوب اصول پذيرفته شده حسابداري. اين نوع حسابرسي كه توسط مؤسسات حسابرسي صورت مي پذيرد، بررسي صورت هاي مالي شامل ترازنامه،صورت هاي سود و زيان يا سود (زيان) انباشته و گردش وجوه نقد و يادداشت هاي همراه را شامل مي شود.
حسابرسي رعايت: حسابرسي رعايت عبارت است از جمع آوري و ارزيابي شواهد به منظور دستيابي به يافته هايي در خصوص رعايت قوانين و دستور العمل ها و ارئه گزارش در اين رابطه. لازم به ذكراست كه معيار در حسابرسي رعايت از پيش تعيين شده است . اين معيار مي تواند در قالب قوانين
مالياتي و از اين قبيل باشد. از اينرو حسابرسي هيچ گونه نقشي در رابطه با تعيين وتشخيص معقول با مناسب بودن معيار ندارد.
حسابرسي ويژه: نوع خاصي از حسابرسي است كه موضوعي مشخص و از پيش تعيين شده را در بررسي مي كند و ممكن است به درخواست صاحبان سهام مؤسسه حسابرسي شونده و يا غير از آن صورت پذيرد. از جمله مواردي كه اين نوع حسابرسي انجام مي گيرد عبارت است از:
- كشف تقلب و سوء استفاده كاركنان يا مديريت در شركت
- مطابقت صورت هاي مالي با قرادادهاي منعقده.
حسابرسي عملياتي: فرايندي است منظم و با قاعده كه به ارزيابي كارآيي، اثر بخشي، و رعايت صرفه هاي اقتصادي يك سازمان چارچوب كنترل هاي مديريتي و گزارش نتايج ارزيابي همراه با ارائه پيشنهادات و توصيه هاي اصلاحي به افراد ذيصلاح مي پردازد و نهايتاً منجر به استفاده بهينه از منابع سازماني و ارتقاء بهره وري آن خواهد شد.
عموماً حسابرسان در حسابرسي عملياتي در مورد كليه علميات شركت اظهار نظر نمي كنند، بلكه يافته ها و نتيجه گيريهاي خود را در مورد عملكردها، فرايندها و روش هاي كنترل داخلي خاص كه مي تواند بطور كاراتر و اثر بخش تر انجام گيرد بيان مي كنند.
تا كنون در ايران حسابرسي عملياتي به شكل گسترده انجام نمي پذيرد در صورتيكه امكانات اجراي اين نوع حسابرسي فراهم آيد، انتظار مي رود مزاياي زير كه نتيجه اين نوع حسابرسي است فراهم آيد:
1- شناسايي آن دسته از هدف ها، سياست ها و روش هاي سازماني كه تا كنون تعريف نشده باقي مانده اند.
2- ارزيابي اثر بخشي سيستم هاي كنترل مديريت
3- ارزيابي ميزان قابليت اطمينان و فايده گزارش هاي مديريت
4- شناسايي تواناييها و فرصت هاي بالقوه به منظور بهبود سودآور، افزايش درآمدو كاهش هزينه ها.
5- ارزيابي ميزان رعايت هدف ها، سياست ها و رويه هاي سازماني
6- شناسايي معيارهاي اندازه گيري ميزان نيل به هدف هاي سازمان.
7- شناسايي راهكارهاي جايگزين.
8- ارزيابي مستقل و بيطرفانه عمليات مشخص
9- شناسايي اشكالات نقاط ضعف و دلايل بروز آنها
حسابرسي مبتني بر سيستم:
ويژگي اصلي اين نحوه عمل، اتكاء بر سيستم كنترل داخلي به عنوان مبنايي جهت حصول اطمينان از قابليت اعتماد اطلاعات منعكسه در حساب هااست. در اين روش، كنترل هاي داخلي به منزله يك منبع جديد شواهد حسابرسي در كنار آزمون هاي تفصيلي، نقش اساسي پيدا مي كنند. بدين لحاظ هر گاه كنترل هاي داخلي صاحبكار موثر ارزيابي گردد، حسابرس قادر خواهد بود براي كسب بخشي از اطمينان لازم در مورد صحت سوابق حسابداري به كنترل هاي مزبور اتكا نمايد.
حسابرسي مبتني بر ريسك: «در اين روش با استفاده از روش هاي آماري، ميزان شواهد مورد لوزم جهت ارائه اظهار نظر تعيين مي شود و با در نظر گرفتن سطح اطمينان و پيش بيني زمان و هزينه، استراتژي كلي حسابرسي پايه ريزي مي شود. استفاده از روش مذكور مزايايي چون كاهش هزينه و زمان عمليات جسابرسي را به همراه خواهد داشت».
قابل ذكر است كه هم اكنون روش حسابرسي مورد استفاده در ايران، حسابرسي مبتني بر سيستم مي باشد.
تحول در متدولوژي حسابرسي:
متدولوژي حسابرسي همگام با شناخت روش هاي مورد استفاده و روشن شدن كاستي هاي اين روش ها به منظور بالابردن اعتماد عمومي نسبت به گزارش هاي حسابرسي و قابليت دفاع از آنها و نيز به دليل پيچيدگي روزافزون فعاليت هاي مربوط به كسب و كار، تغيير يافته است. تغييرات كيفي در متدولوژي حسابرسي اغلب در مقاطعي از زمان صورت گرفته كه نارسايي هايي روش هاي موجود در محافل حرفه اي و يا محاكم قضايي كشورها مورد سؤال قرار گرفته و دست اندركاران اين حرفه را به چاره جويي جهت رفع نارسايي ها و نهايتاً تكميل و اصلاح و نحوه كلي حسابرسي را داشته است. در اين مسير تكامل روش هاي زير را مي توان يافت:
حسابرسي مبتني بر سند رسي يا" حسابرسي رويدادهاي مالي":
اين نحوه عمل حسابرسي ، سندرسي را مبناي اصلي كار قرار مي دهد و معاملات را به طور نمونه يا كامل از نقطه نظر مستندات و شواهد اعتبار و دقت ثبت هاي حسابداري مورد سند رسي قرار مي دهد. كنترل محاسبات، بررسي طبقه بندي رويدادهاي مالي و تطبيق صورت هاي مالي با دفاتر، بخشي از بررسي هاي اين نحوه عمل است.
حسابرسي مبتني بر ترازنامه:
در اين نحوه عمل حسابرسي، حسابرس كوشش خود را بر اثبات اقلام مندرج در ترازنامه متمركز مي نمايد. در اين روش فرض بر اين است كه وجود دارايي ها و بدهي ها مؤيد وقوع معاملات و نقل وانتقالات مالي مربوط است. مزيت اين نحوه عمل، صرفه جويي در مدت زمان حسابرسي و انجام آن در يك مرحله بعد از پايان سال مالي است. اين روش هر چند وجود دارايي ها و بدهي ها را اثبات مي كند، ليكن شواهدي حاكي از اعتبار معاملات ثبت شده بدست نمي دهد.
وظيفه حسابرس خارجي
همانگونه كه از محتواي دو هدف فوق الذكر استنباط مي شود وظيفه حسابرس خارجي صرفاً رسيدگي به صورتهاي مالي و ارزيابي عملكرد مالي شركت مزبور در چارچوب قوانين و مقررات پذيرفته شده و مواد اساسنامه شركت است . در حقيقت هدف حسابرس از رسيدگي به صورتهاي مالي طبق استانداردهاي پذيرفته شده حسابرسي عبارت است ازاظهار نظر نسبت به اينكه آيا صورتهاي مالي و نتايج و تغييرات در وضعيت مالي را طبق اصول مورد قبول حسابداري كه بطور يكنواخت اعمال شده است بنحو مطلوب نشان مي دهد يا خير